De bed- en stoelpatiënt

Onderstaande uitwerking is een aanvulling op de fysiotherapeutische behandeling: de fysiotherapeut geeft aan welke informatie, adviezen en oefeningen voor u van belang zijn
..
SAM 3857
.
Algemene punten tav de bed- en stoelpatiënt 
  • Niet meer (of bijna niet meer) kunnen lopen en/of staan
 Mogelijke oorzaken tav de bed- en stoelpatiënt
  • Ziekte, fysiek of psychisch

Mogelijke verschijnselen bij de bed- en stoelpatiënt 

  • Doorliggen of doorzitten. Door langdurige druk op plaatsen waar de huid dicht bij het onderliggend bot zit (de hielen, de stuit, de heupen) ontstaat een slechte bloeddoorstroming en daardoor de kans op beschadeging van de huid (decubutus).
  • Longontsteking. Door oppervlakkig ademhalen en moeite met hoesten blijft er slijm in de longen achter, wat een ontsteking kan veroorzaken. Obstipatie. Door te weinig lichaamsbeweging ontstaat er harde ontlasting, wat problemen kan geven bij de stoelgang.
  • Trombose. Door het stil liggen of stil zitten gaat het bloed trager gaat stromen, waardoor makkelijker stolsels ontstaan die het bloedvat geheel of gedeeltelijk kunnen afsluiten.
  • Smetten op de huid. Op plaatsen waar huiddelen met elkaar in contact komen (lies, oksels, bilplooien, borsten) kunnen door bacteriën irritaties van de huid ontstaan
  • Contracturen. Doordat lichaamsdelen langdurig in een bepaalde stand staan zonder enige activiteit kunnen gewrichten verstijven en spieren verkorten. Bekende contracturen zijn: stijve schouder, spitsvoet (strekking van de voet), knie- en heupcontractuur.
Mogelijke behandelaars bij de bed- en stoelpatiënt 
  • Fysiotherapeut
    • Functionele oefentherapie: oefeneningen voor gewrichten en spieren van benen romp, balansoefeningen, opstaan en gaan zitten, in - en uit bed, op- en van toilet komen, lopen met loophulpmiddel
    • Activeren
    • De fysiotherapeut kan een opname maken van de intake (eerste gesprek: uitleg over de klacht) en de oefeningen die voor u van belang zijn (met telefoon van fysiotherapeut en mailen of met telefoon/ ipad van patiënt), zodat u thuis dit terug kan zien
  • Huisarts: Neem contact op met de huisarts bij de eerste tekenen van een doorligplek; als de conditie van de huid verslechtert; als een doorligwond dieper of groter wordt of onaangenaam ruikt; als u koorts krijgt en zich beroerd voeltdiagnose stellen 
  • Thuiszorg
  • Dietist: Ondanks het ontbreken van harde onderzoeksgegevens, wordt in de Nederlandse richtlijnen voor decubituspreventie aangeraden om patiënten voeding met extra hoeveelheden energie en eiwitten te adviseren. Het is van belang snel een diëtist in te schakelen en te streven naar een inname van 30-35 kcal/kg lichaamsgewicht
  • Ergotherapeut: advies ten aanzien van houding, tilhulpmiddelen en transfers
  • Specialist, dermatoloog: diagnose stellen

Welke adviezen kunnen zinvol bij de bed- en stoelpatiënt 

  • De hieronder beschreven adviezen kunnen helpen om problemen te verkleinen bij de bed- en stoelpatiënt. Neem met de fysiotherapeut door welke adviezen zinvol zijn.
    In het algemeen geld dat het essentieel is om zo veel mogelijk lichaamsbeweging te nemen. 
  • Voor begeleiding van bed naar stoel, zie website 'goed gebruik'
  • Adviezen om decubitus te voorkomen. Zie ook het onderwerp decubitus op deze site
    • Wissel regelmatig van houding, draai van de ene op de andere zijde, op de rug en eventueel op de buik
    • Als uw knieën en enkels langdurig tegen elkaar liggen, leg er dan een kussen tussen.
    • Als u rechtop wilt zitten, til uzelf dan zoveel mogelijk op in plaats van te schuiven
    • Probeer te voorkomen dat uw huid vochtig wordt
    • Draag gladde, niet-knellende, soepele en schone kleding
    • Zorg voor een schone, gladde en droge onderlaag om op te liggen
  • Adviezen om een ontsteking van de longen te voorkomen
    • Haal minimaal 5 keer per uur diep adem of zucht diep door.
    • Onderdruk het hoesten zo min mogelijk en spuug het slijm uit of slik het door. Zorg dat er een sputumbakje op uw nachtkastje staat
    • Breng het hoofdeinde van het bed omhoog en probeer rechtop in bed te zitten.
  • Adviezen om obstipatie te voorkomen
    • Drink elke dag ten minste 1½ tot 2 liter vocht als dit toelaatbaar is in uw situatie
    • Eet voldoende groente en fruit. Bij het ontbijt kunt u pruimen eten om de stoelgang te bevorderen
    • Probeer de ontlasting niet op te houden of uit te stellen
    • Als de obstipatie aanhoudt dit bespreken met de huisarts
  • Adviezen om trombose te voorkomen
    • Als u langdurig in bed moet liggen, probeer dan regelmatig uw benen te bewegen om te bevorderen dat het bloed blijft stromen. Strek en buig de knieën en het houdt de voeten hoog, draai met uw enkels.
  • Adviezen om smetten van de huid te voorkomen
    • Was en droog de huidplooien deppend, doe dit vaker als u veel transpireert
    • Maak zo min mogelijk gebruik van zeep en parfums
    • Zorg ervoor dat u dagelijks schone, droge en liefst katoenen kleding aantrekt
    • Adviezen om contracturen te voorkomen
    • Als u veel op uw rug in bed ligt beweegt u dan regelmatig met uw voeten
    • Trek dekens en lakens wat los bij het voeteneind zodat de voeten genoeg bewegingsvrijheid hebben
    • Leg eventueel kussens onder de schouders ter voorkoming van stijve schouders.

Welke oefeningen kunnen zinvol zijn bij de bed- en stoelpatiënt 

  • Zie adviezen en oefeningen voor in zit of adviezen en oefeningen voor in lig of kijk op klachtenbeeld waar sprake van is.
  • Maak met de fysiotherapeut een programma, wat thuis gedaan kan worden. 
  • De fysiotherapeut kan een opname maken van de oefeningen die voor u van belang zijn (met telefoon van fysiotherapeut en mailen of met telefoon/ ipad van patiënt), zodat u thuis dit terug kan zien
  • Van belang zijn:
    • Losmaakoefeningen voor gewrichten en spieren
    • Spierversterkende oefeningen
    • Stabiliserende oefeningen/ balansoefen voor stevigheid en stabiliteit
    • Uithoudingsvermogen
    • Functionele oefeningen: loopsnelheid, traplopen, lopen van stoel naar stoel, opstaan en weer zitten, blijf zo mogelijk zo veel mogelijk dagelijkse dingen doen
  • Beweegprogramma
    • Duur van het beweegprogramma, afhankelijk van specifieke componenten en mate van kwetsbaarheid: hoe kwetsbaarder, hoe langer de opbouw naar een hogere trainingsintensiteit
      • Kortere programma’s hebben al effect op spierkracht, uithoudingsvermogen en ADL-activiteit

      • Langere programma’s lijken geïndiceerd bij balanstraining en verbeteren van kwaliteit van leven

    • Frequentie

      • de meest voorkomende aanbeveling is twee of drie keer perweek trainen met een duur van 30 tot 60 minuten per keer

    • Intensiteit

      • Weerstandstraining opbouwend in intensiteit van 40 naar 80% van 1 RM (dit vereist een zorgvuldige individuele opbouw)

      • Aerobe training op basis van inspanningsfysiologische trainingsprincipes (80% van HRR, of BORG tussen 12-16)

      • Balans- en ADLoefeningen: opbouwen in moeilijkheidsgraad

  1. Websites

    1. Nederlandse Norm Gezond Bewegen

    2. AMC: Nadelige gevolgen van bedrust
    3. Voedingscentrum.nl
    4. Goed gebruik.nl
    5. Zorg voor beter. Kenniscentrun voor verpleging, verzorging en verpleging thuis
    6. Samen beter thuis
    7. Arbocatalogus: transfers
    8. Zie ook op deze website:gewrichtsklachten / duizeligheid bij ouderen / valpreventie / kwetsbaarheid bij oudren

  2. Onderbouwing voor patiënt en fysiotherapeut

    1. Google scholar: bedpatient en stoelpatient