Spierpees: tennisarm (of tenniselleboog of klacht pees polsstrekkers thv elleboog of tenniselleboogklacht of epicondilitis lateralis)

Onderstaande uitwerking is een aanvulling op de fysiotherapeutische behandeling: de fysiotherapeut geeft aan welke informatie, adviezen en oefeningen voor u van belang zijn.

.

Zie video met samenvatting van onderstaande tekst  (op- of aanmerkingen? meld het ons!)

.

Wat is een tenniselleboog
  • Anatomie
    • De strekspieren van de pols lopen van de buitenkant van de elleboog naar de handrugzijde van de pols. Functie: bewegen handrug richting onderarm en ondersteunen bij buigen elleboog
    • Zie video's website 'know it anatomie': 'Strekkers pols'
    • Zie google afbeeldingen: tenniselleboogNeem met de fysiotherapeut door welke afbeeldingen voor u relevant zijn.
    • Zie aanvullende informatie 2.4
    • Zie onder afbeelding elleboog strekspieren pols: links buitenzijde elleboog en rechts binnenzijde elleboog

SAM 5461 1

  • Bij een 'tenniselleboog' is sprake van irritatie (geen ontsteking!) bij de aanhechting van de strekspieren aan de buitenkant van de elleboog
  • Herstel van een peesklacht kan lang duren omdat het slecht doorbloed weefsel is.
  • Bij peesklachten is het erg belangrijk om te achterhalen wat de oorzaak is (zie verder).
  • Uit onderzoek is gebleken dat een peesklacht van de polsstrekkers thv elleboog, ongeacht welke behandeling, meestal vanzelf over gaat. De duur van de klachten kan variëren van een paar maanden (na 6 maanden 8 van de 10 geen klachten meer) tot meer dan 1 jaar (na 1 jaar 9 van de 10 geen klachten meer).
  • Voor uitgebreide en algemene informatie tav een peesklacht, zie het onderwerp 'spierpeesklacht' op deze site
  • Neem met de fysiotherapeut door welke informatie voor u zinvol is
Hoe kan een tenniselleboog ontstaan
  • Overbelasting door activiteiten, werk of sport: veel dezelfde arm- en polsbewegingen, zonder warming up starten, zware belasting die u niet gewend bent te doen (bijvoorbeeld stoepje leggen, weer tennissen na jaren gestopt te zijn), geen goed materiaal (bijvoorbeeld slecht gereedschap, te zware bespanning tennisracket)
  • Onderbelasting en immobilisatie (periode gips)
  • Kwaliteitsvermindering van de pees (bijvoorbeeld door ouder worden of lange periode van overbelasting)
  • Klachten zonder een duidelijke oorzaak (soms rechtshandig en links een tenniselleboog)
  • Neem de oorzaak van uw klachten met de fysiotherapeut door
Welke verschijnselen kunnen optreden bij een tenniselleboog
  • Verschijnselen die kunnen optreden zijn pijn rond de elleboogknobbel aan de buitenzijde van de elleboog en/of pijn aan de strekzijde van de onderarm
    • Bij aanspannen strekspier onderarm (bijvoorbeeld iets oppakken met de handpalm naar beneden)  
    • Bij het buigen en strekken van de elleboog
    • Bij strekken middelvinger
    • Bij draaien van de onderarm (bijvoorbeeld schroevendraaien, doekje uitwringen)
    • Bij het maken van een vuist met gestrekte elleboog
    • Bij druk op knobbel buitenzijde elleboog
  • Neem de verschijnselen die bij u aanwezig zijn met de fysiotherapeut door

Wat zijn mogelijke behandelaars bij een tenniselleboog

  • Fysiotherapeut
    • De eigen fysiotherapeut geeft aan welke informatie, adviezen en oefeningen zinvol zijn, zie verder. Meestal zijn 2 - 4 behandelingen voldoende. Fysiotherapie is van belang om de voorwaarden voor herstel zo optimaal mogelijk  te maken. 
      • Eerste behandeling: Diagnose stellen, uitleg over klacht,  informatie over behandelplan en een aantal oefeningen doornemen.
      • Tweede behandeling: Oefeningen en adviezen doornemen die ook zelf thuis gedaan kunnen worden (e.v.t een opname hiervan maken die thuis bekeken kan worden)
      • Behandeling 3: Oefeningen doornemen en kijken of ze goed uitgevoerd worden
      • Behandeling 4 enige tijd na behandeling 3: evalueren stand van zaken.
      • Zo nodig nog 2 (of meer) behandelingen plannen. Eea is afhankelijk van uitgebreidheid blessure, het herstel, het oppakken van adviezen oefeningen en van de eventueel aanwezige   'bewegingsangst'

  • Huisarts
    • Zie website 'Thuisarts': tennisarm  en zie  video op de website 'de thuisrtarts.nl' over een tennisarm , zie onder afbeelding van video
    • SAM 3713

    • Medicatie: pijndemper (paracetamol heeft de voorkeur)
    • Injectie: bij een specifieke wens van de patiënt kan men na goede voorlichting een injectie overwegen. Een corticosteroïdinjectie kan op korte termijn een sterke pijnvermindering geven maar op langere termijn is het herstel meestal gelijk. Zie verder bij aanvullende informatie: 2.1.3.1 en 2.1.3.3 en 2.7
    • Doorverwijzen: fysiotherapeut / orthopeed als klachten aanhouden, verergeren of regelmatig terugkomen
  • Specialist, orthopeed
    • Onderzoek: Röntgen / MRI / echo (artrose/kalkafzetting oorzaak peesklacht?). Zie ook startpuntradiologie.nl: elleboog
    • Injectie: zie boven bij huisarts
    • Operatie, als andere interventies geen resultaat opleveren na 12 maanden en de pijn sterk aanwezig blijft. Een operatie kan uw klachten verminderen, maar dat is niet in alle gevallen zo (aangegeven succespercentage van deze operatie ligt tussen de 60 en de 70% vlg de othopedie (!)). Mogelijkheden bespreken met de othopeed. Zie ook aanvullende informatie 1.7 en 1.8 (kijk bij operatie tenniselleboog)
  • Neem met de fysiotherapeut door welke hulpverleners een aanvulling kunnen zijn op de behandeling
Welke adviezen kunnen zinvol zijn bij een tenniselleboog
  • Algemeen
    • Arm / elleboog blijven bewegen binnen mogelijkheden is erg belangrijk
    • Belasting aanpassen aan mogelijkheden
    • Lichaamshoudingen die klacht oproepen proberen te vermijden: bijvoorbeeld dingen onderhands pakken ipv bovenhands
    • Explosieve bewegingen vermijden
  • Ontspannen / pijn verminderen door
    • Tape of brace. Door met de hand de onderarm te omvatten kan je de werking van een brace of tape simuleren. 'Bij een negatieve test is een brace of tape weinig zinvol. Eventueel test met fysiotherapeut doornemen. Zie onder afbeelding van 'bol.com' 
    • Losmaakoefeningen, vaak en kort doen, zie verder bij oefeningen
    • Massage betreffende spier. Zie 'oefeningen divers' en kijk bij 'massage/elleboog regio'
    • Warmtepakking op strekspieren pols. Zie 'hulpmiddelen' op deze site, kijk bij 'spieren'
    • Koude pakking (zakdoek tussen huid en pakking, 10 minuten per keer, 20 minuten tussen elke koude behandeling) op aanhechting aangedane pees. Zie 'hulpmiddelen' op deze site, kijk bij 'spieren'
      • 9200000074651087
  • Adviezen tav activiteiten / sporten / werken
    • Rustig opbouwen binnen mogelijkheden van dagelijkse activiteiten (afwassen, stofzuigen, deur openen, koffer tillen....) is belangrijkste oefening (= functioneel trainen).
    • Niet met medicatie / pijndempers sporten of belastend werk doen
    • Als de eigen sport / werk niet meer uitgeoefend kan worden, zoek dan naar alternatieven
    • Onderzoeken sportmateriaal, sportomstandigheden, trainingsbelasting (frequentie, duur en intensiteit aanpassen, stoppen is vaak niet nodig) en techniek.
    • Een goede warming-up en cooling-down (rustig starten met de sport die u gaat doen en rustig eindigen). Doe eventueel rekoefeningen
  • Neem met de fysiotherapeut door welke adviezen voor u zinvol zijn
Welke oefeningen kunnen zinvol zijn bij een tenniselleboog

.

SAM 3953

  • Punten die van belang zijn bij deze klacht 
    • Kijk zo nodig bij nekklachten als daar sprake van is.
    • Losmaakoefeningen
      • Bij pijn en stijfheid voor  nek, schouder, elleboog, pols en hand
      • Slanker maken geirriteerd peesweefsel
    • Rekoefeningen
      • Rekken polsstrekkers. Duur rekken (tussen 5-15 sec.) bespreken met fysiotherapeut.
      • Rekken peesplaat arm thv strekkers pols: regio radialiszenuw die betrokken kan zijn bij tenniselleboogklachten
    • Krachttraining:
      • Sterker maken geirriteerd peesweefsel
      • Excentrische oefeningen voor polsstrekkers zijn van belang bij spier en peesaandoeningen. Zie aanvullende informatie 2.1.3.2 en 2.8 en 2.10.2
      • Concentrische oefeningen
    • Sport- en werkspecifiekeoefeningen
  • Voor extra oefeningen bij deze klacht
  • Voor mogelijk trainingsschema, zie het onderwerp  'trainen' op deze site. Oefenprogramma maken van 3 series van 15 herhalingen, en dit 2 maal per dag doen. Als het goed gaat oefening verzwaren met zwaarde band of gewicht.
  • De fysiotherapeut kan (als zowel de fysiotherapeut en de patiënt er achter staan!) een opname maken van de oefeningen die voor u van belang zijn (met telefoon van fysiotherapeut en mailen of met telefoon/ ipad van patiënt), zodat u thuis dit terug kan zien)

SAM 3932

  • De fysiotherapeut geeft aan welke adviezen en oefeningen voor u zinvol zijn

    1. Websites
      1. Thuisarts: tennisarm  
      2. Infonu.nl: tenniselleboog
      3. KNTB: Tenniselleboog
      4. Voorkom blessures.nl: tenniselleboogklachten in beeld
      5. Medicinfo: tenniselleboog
      6. Optimaalsporten: Tennisarm
      7. Operatie tenniselleboog: 
        1. Orthopedie.nl: Tenniselleboog
        2. Zie o.a 'Rijnland orthopedie': Tenniselleboog
      8. Wikipedia: Tenniselleboog
      9. Tenniselleboog Instituut Tenniselleboog Nijmegen
      10. Zie ook op deze website: Spierpeesklacht / KANS /  nekklachten / hulpmiddelen, kijk bij gewrichtsondersteuning / trainen, kijk bij mogelijk oefenprogramma bij peesklachten / oefeningen divers, kijk bij massage, elleboog %2B onderarm 
    2. Onderbouwing
      1. Artsen
        1. NtvG: 1 t/m 10 van 17 zoekresultaten voor 'epicondylitis lateralis'
        2. NHG, huisarts en wetenschap: Implementatie bij de eerste herziening van de NHG-Standaard Epicondylitis (2009)    
        3. Huisarts en wetenschap:
          1. Zijn corticosteroïdinjecties bij tenniselleboog zinvol? (2013). Geconcludeerd mag worden dat een corticosteroïdinjectie op korte termijn een sterke pijnvermindering geeft en dat de patiënten na corticosteroïdinjecties op langere termijn statistisch significant minder goed opknappen. De verschillen zijn echter zo klein dat het de vraag is of de verschillen klinisch relevant zijn.
          2.  Excentrische oefeningen bij peesklachten (2006) 
            1. Uit onderzoek komen positieve resultaten t.a.v excentrische oefeningen bij achillespeesklachten, patellapeesklachten en extensor carpi radialis brevis (tenniselleboog) peesklachten. Voor andere peesklachten is het advies om excentrische oefeningen te doen, ondanks het feit dat daar geen onderzoeksresultaten voor zijn.
          3.  Pijnlijke elleboog (2012). Conclusie: De korte termijnresultaten van een corticosteroïdinjectie bij epicondylitis medialis zijn goed. Het natuurlijk beloop is echter ook gunstig. Het patroon van verslechtering op de langere termijn, zoals bekend bij injectietherapie voor epicondylitis lateralis, werd in deze twee onderzoeken bij epicondylitis medialis niet gezien
      2. Beroepsziekten: epicondylus lateralis 
      3. eOrthopod: tennis elbow
      4. Anatomie elleboog
        1. eOrthopod (taal: engels): Anatomy elbow (filmpje) / 3D anatomie elbow (filmpje) / ulnar collateral ligament / elbow dislocation olecranon bursitis 
        2. Anatomy lyon: pro- en suppinatie elleboog / de elleboog 1 / de elleboog 2 / de radius / de ulna / de brachialisspier / bicepsspier / tricepsspier  / spieren die pronatie uitvoeren / compartimenten arm
        3. Startpuntradiologie.nl: elleboog
        4. Know it anatomie, video's: Bänder des Ellbogengelenks / aufbau des Ellbogengelenks / bewegungsausmaß Ellbogengelenk / verletzungen EllbogenStrekkers pols
      5. On the treatment of tenniselbow (Proefschrift UvA, 2002, Dr. PAA Struijs , Orthopedisch chirurg, Academisch Medisch Centrum Amsterdam) / artikel Volkskrant hierover:Tennisarm moet uitzieken  
        • Uit het onderzoek van Struijs blijkt dat er op langere termijn - gemeten na een half jaar en een jaar geen verschil blijkt te zijn tussen een behandeling bij een fysiotherapeut en het dragen van een brace. Bovendien, op die lange termijn is er zelfs geen onderscheid met 'niets doen.'
      6. Zie boek 'onderzoek en behandeling van peesaandoeningen, Koos van Nugteren en Dos Winkel' , 2006, blz 55 en 56)
        • Veel verschillende behandelmethodieken zijn toegepast bij een tenniselleboogklachten. Geen of tegenvallende resultaten worden beschreven van: NSAID's / corticosteroidinjecties / braces of spalken / operaties / lasertherapie / Ultrageluidtherapie / mobilisering nek en elleboog door manuele therapeut / dwarse fricties. Uit onderzoek komen positieve resultaten t.a.v excentrische oefeningen bij extensor carpi radialis brevis (tenniselleboog) peesklachten.
      7. Minerva, Tijdschrift voor Evidence Based Medicine:
        1. Laterale epicondylitis: is er na één jaar nog effect merkbaar van één corticosteroïdinfiltratie en/of kinesitherapie? (2013; Volume 12; Nummer 8; Pagina 101 - 102). Wat is het effect van één corticosteroïdinfiltratie, kinesitherapie of een combinatie van beide versus placebo voor de behandeling van unilaterale laterale epicondylitis? Uit deze studie van goede methodologische kwaliteit kunnen we besluiten dat er geen bewijs bestaat voor gunstige langetermijnresultaten van corticosteroïdinfiltraties en/of kinesitherapie bij de behandeling van laterale epicondylitis
        2. Is kinesitherapie beter dan infiltratie bij epicondylitis (2007). Wat is het effect van kinesitherapie versus afwachtende houding en corticosteroïdinfiltraties bij radiale epicondylitis? Deze studie toont aan dat bij een radiale epicondylitis (tenniselleboog) kinesitherapie na zes weken meer globale verbetering geeft dan een afwachtende houding en op lange termijn (52 weken) beter is dan een infiltratie met corticosteroïden. Op lange termijn echter (52 weken) is kinesitherapie niet beter dan een afwachtende houding en geeft een afwachtende houding een beter resultaat dan infiltraties met corticosteroïden. Het hoge aantal recidieven bij infiltraties is een reden om hiermee voorzichtig te zijn. Bij veel pijn en/of belangrijke functionele beperkingen kan voor een effect op korte termijn kinesitherapie overwogen worden.
      8. Is excentric exercise an effective treatment for lateral epicondylitis? A systematic review. Cullinane FL1, Boocock MG, Trevelyan FC. (2014)  
        • Conclusion: The majority of consistent findings support the inclusion of eccentric exercise as part of a multimodal therapy programme for improved outcomes in patients with lateral epicondylitis.
      9. Onderzoek en behandeling van sportblessures van arm en hand H3, Koos van Nugteren, Dos Winkel. 
      10. Onderzoek en behandeling van elleboog en onderarm H2 Rechtszijdige laterale elleboogpijn en linkszijdige mediale elleboogpijn bij een 45-jarige caissière, K. van Nugteren, D. Winkel
        1. Door mechanische prikkels verhoging van aanmaak en afbraak collagene vezels, waardoor gezond peesweefsel ontstaat en de belastbaarheid groter wordt
        2. Excentrisch spierversterken heeft voorkeur boven concentrisch’, omdat bij excentrisch spierversterken meer kracht kan worden gegenereerd met minder inspanning.
        3. Enige pijn tijdens het oefenen mag
        4. De spierversterkende oefeningen kunnen worden afgewisseld met rekoefeningen
      11. Nederlands Tijdschrift voor Geneskunde: Gunstig effect van corticosteroïdinjecties bij tenniselleboog beperkt tot korte termijn (2007). Bisset L, Beller E, Jull G, Brooks P, Darnell R, Vicenzino B. Mobilisation with movement and exercises, corticosteroid injection, or wait and see for tennis elbow: randomised trial. BMJ. 2006;333:927-8.
      12. Manuele therapie en tenniselleboog
        1. Artikel: wetenschappelijke onderbouwing (2015)Conclusie: Voor het korte termijn effect kan manuele therapie uitkomst bieden 
        2. Do joint mobilizations assist in the recovery of lateral elbow tendinopathy? A systematic review and meta-analysis (2018)
      13. Google scholar: tenniselleboog
      14. Oefeningen
        1. Zie website 'physiomed': video, advices and exercises elbow / elbow Stretching and Strengthening Exercises: Occupational Physiotherapy (wordt engels gesproken)
        2. Zie website 'fysiotherapie Douma': Tenniselleboog
      15. Diagnose stellen  en volgen behandeling
        1. Physiotutors (video's): 
          1. Epicondylitis of the Elbow
          2. Elleboogonderzoek
        2. Fysiostart: Elleboog, kijk bij tenniselleboog
        3. KNGF: Klinimetrie bij KANS //  optioneel
          1. Patiënt Specifieke Klachten (PSK)

          2. Disability of the Arm, Shoulder and Hand Questionnaire (DASH): Voor patiënten met schouder-, arm- en/of handproblematiek

        4. Revised Upper Extremity Work Demands scale (UEWD-R):  Werkbelasting van de bovenste extremiteiten te meten.
        5. Meetinstrumenten in de zorg: Elbow Function Assesment
      16. Richtlijnen
        1. Richtlijn KANS van het KNGF // verantwoording en toelichting
          1. Er zijn aanwijzingen dat fysiotherapie niet effectief is bij epicondylitis lateralis.

        2. Achtergronddocument bij de Richtlijn 'Handelen van de bedrijfsarts bij werknemers met klachten aan arm, nek of schouder (KANS) (gedeeltelijk herziene versie, 2014): zie H 8, blz 62
        3. Multidisciplinaire richtlijn aspecifieke Klachten Arm, Nek en/of Schouders // tenniselleboog, blz 38
    3. Bij twijfel diagnose denken aan:
      1. Nekklachten